Főoldal
Kontakt
20. avgust 2017. nedelja

Gradski muzej

Muzej Biblioteka našeg muzeja predstavlja stručnu biblioteku sa približno 7000 knjiga i časopisa. Njen fond se sastoji od knjiga na srpskom i mađarskom jeziku, a obogaćuju ga pored toga i knjige na engleskom, nemačkom, francuskom i latinskom jeziku. Ističe se zbirka etnografskih knjiga koja obuhvata predmetno – etnološki i folklorni materijal. Takođe se u velikom broju mogu naći i knjige iz istorije, arheologije i likovnih umetnosti, a u manjem broju i one iz biologije, geografije, numizmatike i drugih pomoćnih nauka. Bogatijom i osobenom biblioteku čine publikacije domaćih i mađarskih muzeja, odnosno drugih ustanova, arhiva, univerzitetskih katedri, njihovi godišnjaci, stručni časopisi i katalozi stalnih i povremenih izložbenih postavki. Ističe se još i zavičajna zbirka publikacija Udruženja prijatelja muzeja i arhiva „Dudaš Đula”, odnosno Kulturno – obrazovnog centra „Turzo Lajoš”. Pored radova istraživača senćanske zavičajne istorije, ovde se mogu pronaći i radovi zavičajnih istoričara i publicista koji su delovali u različitim područjima Vojvodine. Posebnim blagom smatra se zbirka starih knjiga, koje su nakon ukidanja nastavničke biblioteke senćanske gimnazije 1945. godine dospele u muzej.

Istorija
U Senti je već sredinom XIX veka postojala jedna kabinetska zbirka, koju je bilo moguće videti u zgradi stare Gradske kuće. U to isto vreme je i u Gimnaziji postojala zavičajna i prirodopisna zbirka. Na razmeđi XIX i XX veka, a pretpostavljivo pod uticajem milenijumskih svečanosti i povećanog interesovanja spram istorije, došlo je do više inicijativa za oforljenje manjih oblasnih muzeja.
U Senti je prvi takav pokušaj ponajpre učinio veliki sin grada Đula Dudaš, a nakon nnjegovog odlaska pak njegov mlađi brat Andor. Ovaj tok zaustavio je Prvi svetski rat, odnosno promena državnog uređenja. Inicijativu je u periodu između dva svetska rata pokušao da u zajednioci sa Andorom Dudašem obnovi direktor gimnazije Milivoje V. Knežević, međutim, muzej nakon mnogih natezanja, a potom i zbog novog rata, ipak nije bio otvoren.
Uz ovaj period se vezuje i sudbina privatne kolekcije senćanskog zemljoposednika Joce Vujića: pre smrti koja je nastupila 1934. on je vrednu srbističku kolekciju slika poklonio novosadskoj Matici srpskoj, a zbirku knjiga i rukopisa pak beogradskoj Univerzitetskoj biblioteci. Preostali deo zbirke koji se sastojao od predmeta zavičajnog ili hungarističkog karaktera, publikacija i rukopisa, on je ponudio gradu pod uslovom da on otvori muzej, arhiv i javnu biblioteku u za to podesnoj zgradi. Njegova smrt sprečila ga je u tome da se i lično pobrine za realizaciju ove zamisli, te je tako i to ostala puka inicijativa. Uprkos tome, u kasnije oformljeni muzej i arhiv iz njegove je privatne zbirke kupovinom prispelo više vrednih predmeta, odnosno dokumenata, čiji bi ostatak ostatka bilo vredno „prikupiti” i danas.
Premda muze – nasuprot opštem verovanju – ni tokom rata nemaju običaj da sasvim zaćute, činjenica je da su dalji napori Andora Dudaša (ovoga puta „udruženog”sa župnikom, a kasnijim zavičajnim istoričarom i etnografskim sakupljačem Jeneom Fabrijem) bili neuspešni.
Do istinskog proboja došlo je tek nakon Drugog svetskog rata: u smislu dopisa Odeljenja za prosvetu Autonomne Pokrajine Vojvodine od 2. novembra 1946. bilo je predviđeno osnivanje gradskog muzeja i u Senti. Naredne godine je nastavnik osnovne škole Lazar Kragujević bio imenovan za muzejskog poverenika, te se prihvatio posla oko organizovanja muzeja. Do svečanog otvaranja ustanove došlo je 12. juna 1949. u zgradi koja se nalazila na adresi Vuka Karadžića 1. Tada je otvorena i prva stalna izložbena postavka, u okviru koje su prikazana 243 arheološka, istorijska i etnografska predmeta, fosili praistorijskih životinja i preparirane ptice. Ingerencije muzeja u tom periodu odnosile su se na Senćanski i Bečejski srez. Prikupljanje predmeta obavljano je nestručno, a rad na istom bio je sproveden od strane područnih poverenika (prvenstveno nastavnika i učitelja) koji su taj posao obavljali kao volonteri.
Herojski period senćanskog muzeja može se alocirati u pedesete i šezdesete godine XX veka. Zadatke i nadalje nisu obavljale stručno obrazovane osobe, no pojavili su se istinski posvećenici spram struke – Pal Katona, a prvenstveno pak Geza Tripolski (direktor muzeja bez prekida u periodu od 1964. do 1977) – koji su u znatnoj meri doprineli uobličenju profila muzeja. U tom smislu je unutar kompleksnog karaktera ustanove sve veći naglasak dobila etnografska zbirka, no budući da se od 1952. i umetnička kolonija od svojih početaka vezala uz muzej, likovno-umetnička zbirka je takođe dobila na vrednosti. Premda je u ovom periodu – osnivanjem bečejskog muzeja – sakupljačka oblast senćanskog muzeja bila sužena, njen značaj, uprkos imenu (gradski) i nadalje nije bio samo lokalni (štaviše, njegova nadležnost je uprkos ponekad nerazboritim zakonskim odredbama još uvek osim Sente bila proširena i na opštine Kanjiža i Novi Kneževac).
Muzej se 1970. preselio na, po svemu sudeći, definitivno mesto – ovo sadašnje: lociran u jednom krilu u svojstvu spomenika kulture opstojeće zgrade Plebanije Svetog Ištvana, u kojoj „raspolaže” sa prostorom od 722 m2. U 1972. godini je pored zgrade sagrađena jedna i danas modernim nazoviva likovna galerija (256 m2). Godine 1974. je – između ostalog i uz pomoć renomiranih mađarskih istraživača folklora – otvorena stalna izložbena postavka. Jedan deo iste, onaj posvećen Senćanskoj bici, obnovili smo 2002, dok su izložbene postavke posvećene praživotinjama i arheologiji obnovljene 2004, a u toku je i obnova etnografskog dela postavke koja bi i ubuduće prikazivala ribarstvo, zemljoradnju i stočarstvo, kao i pojedine zanate.
Palata Plebanije sagrađena je u neorenesansnom maniru na Glavnom trgu u periodu između 1907. i 1908. godine po planovima gradskog inženjera Domokoša Berzenceija (1879 – 1939). U njenom okviru je, u svojstvu zamene za izgorelu, odnosno još nesagrađenu crkvu, 1929. sagrađena pomoćna kapela Svetog Ištvana. U kapeli se mogu naći tri oltarske kompozicije poznatog slikara Mikloša Barabaša (1810 – 1898) iz 1845. godine, čiju naročitu osobenost predstavlja činjenica da su spasene iz katoličke Crkve Svetog Ištvana koja je izgorela na Glavnom trgu 1911. godine.
Muzej je više puta menjao svoje ime (Narodni muzej, Gradski muzej). Njegovo sadašnje ime je, doduše, Gradski muzej, no on je po svom značaju i više od toga, pošto je njegova najbogatija zbirka, etnografska, svojim pretežnim delom vezana za narodni život Mađarstva u užoj, odnosno široj regiji, tim pre jer je muzej obavio ozbiljan etnografski radionički rad na prikupljanju kako predmetnog, tako i duhovnog etnografskog zaveštanja, a uz pomoć takvih ličnosti kao što su Geza Bodor, Bela Buranj, odnosno Aniko Bodor, a pored već pomenutih Geze Tripolskog i Jenea Fabrija. Kao rezultat sistematskog sakupljačkog i obrađivačkog rada bilo je omogućeno i objavljivanje više zbornika, odnosno do ovdašnjeg oformljenja vojvođanske mađarske muzičke riznice u devedesetim godinama XX veka (danas se nalazi u okrilju takođe u Senti alociranog Zavoda za mađarsku kulturu Vojvodine), koja prvenstveno predstavlja rezultat napora etnomuzikologa Anike Bodor. U njenom okrilju se kontinuirano pripremaju tomovi Vojvođanskih mađarskih narodnih pesama.
Osnivač i finansijer ustanove je opština Senta. Od 1977. ona deluje u okviru Kulturno – obrazovnog centra „Turzo Lajoš” sa srazmerno velikom samostalnošću, naročito u pogledu planiranja, odnosno ostvarivanja delatnosti. U njenoj dugoročnoj strategiji kao prvenstveni zadatak i nadalje figuriraju dalje obogaćivanje i obrada etnografske zbirke, te shodno mogućnostima proširenje ovog delovanja ne samo na oblast narodnog života Mađarstva regije, već i celokupne Vojvodine – Južne krajine.
Važnu stavku predstavlja i povraćaj nekadašnjeg renomea senćanskoj Umetničkoj koloniji, kao i negovanje uspomene na Senćansku bitku i sa njom skopčane tradicije.

 

Városi múzeum